Natore d-ukuhno
I sehbutho (i saybutho) le yo bas d-i heyl d-u gushmo ko-noqsa metagfyo. Hi yo ste ‘al u yuqro rab d-u quhno; ‘al d-an yawme d-fayre ko-mothawli le muzeum gawrono d-kithlan d-motzi d-faydhile emwe w emwe d-lo toni. Tamo ko-ashkfina ‘al an afqe, an dokhyodhe w an gedshe d-mhasabla fayri, ela adyo ste kay-hayi gawan.
”Att lyssna till äldre handlar inte bara om att samla minnen. Det är också att lyssna till en del av vårt gemensamma minne. Vi dokumenterar inte det förflutna bara för det förflutnas skull. Vi försöker rädda det som förtjänar att leva vidare.”
Harkha ko-othe u proyekt “An hkayodhe d-i hayutho d-an sobhe”. U proyekt-ano ko-yoyef qolo l-u quhno, w ko-mothawel an jarabe fardoye l-hkayodhe d-motzi d-mothawfqi w d-mothawbli l-an dore d-ko-theni. B-harke d-kul nosho sobo kith hayutho kamelto d-lesh la mothakyo: hubbo ‘atiqo, husrono d-leqla munas, fasle d-mushahlni u awro d-i hayutho, helme d-fayri b-sabra, nasre na’ime w yawmotho qashe d-fashli l-u nosho d-yo adyo.
I sham’iytho l-an sobhe le yo bas d-jama’na quhnodhe. Hi yo ste d-sham’ina l-fardutho m-u quhno d-i shuthfuthydhan. Hathe le ko-mkatbina u ‘atigo bas d-ahtir l-u ‘atigo. Ko-mjarbina d-makhlasina u medhi d-sohle d-hayi: i hekmtho d-yalidho m-i jaraba, an yolpynodhe d-layt b-an kfote, w an shurote unshanoye d-kith qynse d-mothob’i eman d-an noshe d-kothe’li laytne ste.
B-u proyekt-ano, u sobo le yo bas amrono d-hkaytho. Ofe walya naturo d-quhno d-zabno kamel. Kul hkaytho d-mothakyo w mothkatba ko-howyo geshro baynath an dore. B-harke di-hiye, an na’ime w an nab’e k-othelan imkanuthyo d-yalfi l-u nosho d-an abe w an emode w an abehodhe w an emhodhe fayri k-oth-ne, qabla d-howi “sobhe”.
Mshahnodhe i duktho d-shayro d-motzi d-saymyna qam u yuqro d-u quhno yo d-lo moshfina d-fayesh b-yidho d-uhno d-kothe’le bas. D-ywtvina satre, d-sham’ina, d-sha’lina w d-mkatbina. ‘Aylu kith hkayodhe, eman d-mothakyi, le ko-fayshi bas d-u amrono. Ko-howi fardutho m-u quhno d-i shuthfutho kamelto.
“An hkayodhe d-i hayutho d-an sobhe” le yo bas proyekt d-mkatbno u ‘atigo. Hu yo mjarbatho d-yo’fi l-u ‘atigo imkanuthyo htho d-msohab m’a u ‘atid.
I shfirtho b-u proyekt-ano le kithyo bas d-an sobhe mhatyi d-mhakhi, ela d-kith nosho d-ko-shama’. L-hathe i shuthfutho d-an na’ime w d-an nab’e galabi walya yo. U na’imo d-ko-yotef qam i emode aw u abuhfe le yo bas d-yotef qam nosho sobo. Hu k-otfe qam safho haytho m-i tharikh d-i ‘ayle d-uhno.
Mshahnodhe u na’imo ko-shama’ l-u zabno qadmayo hkaytho d-la k-othe’wa m-qamtho: d-iklay u abuhfe am na’imo, ayna duktho k-oshelwa, d-iklay u baytho d-rabi behras, d-iklah mtafe m’a i emode, ‘al moni k-helmelwa d-howe, w moni majbur fayesh ba’ro b-u awro.
Eman d-u na’imo ko-sho’el l-abuhfe: “D-iklay i hayuthux eman d-hatwa b-u ‘umro d-idi?”, le ko-sho’el shu’olo fshito d-akh d-ko-mothahzab. Hu ko-fathah tar’o b-u zabno. W b-uh u shu’olo motzi d-msharo shafro kamel ‘al u ‘atigo.
U abuhfe d-mhakhe ‘al medrese ‘atiqto, ‘al qrithe d-layto adyo, ‘al shafro yariqo, ‘al qrovo, ‘al galutho, ‘al shughlo qashyo, ‘al u f’elo qadmayo d-mitalefe, aw ‘al nosho d-rohemwa w husrele.
I emode d-mhakhyo ‘al i na’imutho d-idha, ‘al i emo d-idha, ‘al u fustono qadmayo d-lveshla, ‘al u matbakh ‘atiqo, ‘al an shvore, ‘al an zmirote d-sham’owa, w ‘al zabno d-an shurote d-i hayutho d-ywmitho k-oth-ne mshahfni ste m-an na’ime d-adyo.
Mshahnodhe i duktho d-shayro d-motzi d-howyo b-u proyekt-ano yo d-u tfaqo baynath u na’imo w u nosho u sobo d-mothawel l-msohabtho baynath tre zabne.
Na’imo d-k-oth-le l- ‘almo d-an telefonot, u internet w an suruthe qulullat, ko-yotef satr d-nosho d-hayi b-zabno d-i egarto k-otowa valya ywmotho d-motiwa, d-i surtho k-othowa gedsho nadir, w d-an ‘alaqot unshanoye k-oth-ne mrotbi ghlaba m’a i duktho, u quhno w u sabro.
I fardutho baynath an tre ‘alme-ani motzi d-mothahzbo rabtho. Ela i hkaytho motzi d-sayro geshro baynathothon. U na’imo le valyole d-hayi b-u ‘atigo d-fahamle. Ahyanothyo k-ikfi d-shama’ ‘ale m-nosho d-shariro’ith hayi tamo.
Eman-ste i tasgil le ko-faysho bas madayath b-proyekt thaqafoyo. Ko-howyo urthentho hessitha.
An na’ime w an nab’e motzi d-shathfi b-u proyekt b-galabi derkhodhe: b-d-sho’li shu’olot, d-somi rasme m-an hkayodhe, d-kotvi moni fahamli, d-mhakhi an hkayodhe b-an hemrothe d-ithon, w ste d-mothawli kmo hkayodhe l-suruthe, masrahiyodhe aw filmat kurye.
B-hathe, u quhno le ko-ozef bas b-hdo rosho – m-u sobo l-u na’imo. Hu k-omshar ste d-do’er, m-u na’imo l-u sobo.
W d-galabi walya yo, d-i shuthfutho d-an na’ime w d-an nab’e ko-yo’fo l-an sobhe hess, d-u medhi d-hayile adyo ste kithle qyme. Nosho d-moti l- ‘umro raba ahyanothyo motzi d-mheshas d-u ‘almo ko-moti ghlaba qululla havdhore, w d-i jaraba d-kothe’le le ko-mothalbo d-akh qamtho.
Ela eman d-na’imo ko-yotef qame w b-shehwo shariroyo ko-sho’el: “Moni hwi ba’ro?”, u shu’olo b-ghadhe ko-omar:
I hayuthux k-sohla d-mothakyo.
Mshahnodhe hathe hdo m-an matnyodhe shfire d-motzi d-yo’fina l-an sobhe: d-yo’fina l-ithon zabno d-mhakhi, w d-yo’fina l-an hkayodhe d-ithon adhne d-k-ob’i d-sham’i.
I sham’iytho le yo se’ro safo. Eman d-na’imo ko-shama’ l-nosho sobo, u na’imo ko-omar, d-lo m’aber b-hemrothe:
Hat le kotat ba’ro m-u zabno. U medhi d-mjarablux le munas. U medhi d-k-othe’at motzi d-howe walya lanhah.
B-u zabno b-ghadhe u na’imo k-olaf medhi d-an kfote bas le motzi d-yo’fi: d-i tharikh le ko-mothkfyo bas b-shenodhe, qrovo, malke w re’ise. I tharikh kithla ste b-u matbakh d-i emode, b-i hkaytho d-u abuhfe ‘al u yawmo qadmayo b-u shughlo, b-surtho ‘atiqto, b-egarto d-fayro b-funduqo, b-zmirto d-mothzamro b-i ‘eda d-i ‘ayle, w b-u awro d-an na’ime k-oth-ne oszi b-kul zafrano l-i medrese.
Hathe yo i tharikh m-i duktho tahtayto – i tharikh d-an kfote rashmiye le k-oktvi ahyanothyo, ela d-ko-hayo b-an quhnodhe d-an noshe.
L-hathe i shuthfutho d-an na’ime w d-an nab’e b-“An hkayodhe d-i hayutho d-an sobhe” le yo se’ro baroyo. Hu yo u lebo w i ruho d-u proyekt.
L-an d-en u quhno fayesh bas b-an noshe d-kothe’li, k-omoth m’othon. Ela en mothawbel l-dor htho, k-omshar hayutho htho.
B-yawmo, u na’imo d-yutefwa qam i emode d-shama’ l-i hkaytho d-idha motzi hu b-ghadhe d-howe u naturo d-i hkaytho. B’ad galabi shenodhe u na’imo motzi d-mhakhele l-an na’ime d-idhe w omar:
“I emode d-idi k-omrowa…”
Hathkha u quhno ko-mothawbel – m-qolo l-qolo, m-afqo l-afqo w m-dor l-dor.
W hathe yo i ‘ajubtho na’imto d-i hkaytho: motzi d-sayo nosho laytle d-howi halyo, duktho rehuqto d-howyo qarivto, w zabno d-mhalal d-mothhayad m-htho.
Mshahnodhe i surtho d-galabi shfirtho d-u proyekt motzi d-moshfela yo na’imo d-ko-doched u idho d-i emode d-idhe, aw nab’o d-yotef satr u abuhfe, b-alath na’imto d-tasgil, kfotho d-mkatbno aw kamera baynathothon.
B-u hzoro qadmayo le ko-mothahzbo d-yo gedsho tharikhyo.
Ela b-i sharirutho, hu yo ‘edana d-dor ko-yoyef medhi l-dor hreno – medhi d-yo galabi ghrana m-an medhne:
u ma’no.
An sobhe le ne bas shohde ‘al zabno d-fayesh. Henne ne an natore d-u quhno d-zabno kamel.
W an na’ime w an nab’e le ne bas tamashaye l-u quhno-ano. Henne ne an natore hthe d-idhe.
